Mooiste bezienswaardigheden in El Escorial - Wat te doen in El Escorial?

Ontdek de beste bezienswaardigheden in El Escorial

El Escorial ligt zo’n vijftig kilometer ten noordwesten van Madrid, tegen de zuidflank van de Sierra de Guadarrama. Het hele dorp draait om een gebouw: het Real Monasterio de San Lorenzo, het granieten klooster-paleis dat Filips II tussen 1563 en 1584 liet bouwen. Het is een van de grootste bouwwerken uit de Spaanse renaissance, tegelijk klooster, paleis, basiliek, bibliotheek en grafkelder van de Spaanse koningen. Sinds 1984 staat het op de UNESCO-werelderfgoedlijst. Veel reizigers doen El Escorial als dagtrip vanuit Madrid, maar wie blijft slapen ontdekt ook de tuinen en de bergen eromheen.

Inleiding tot El Escorial

El Escorial ligt op ruim duizend meter hoogte tegen de Sierra de Guadarrama, in het noordwesten van de provincie Madrid. Eigenlijk gaat het om twee plaatsen: beneden, bij het treinstation, ligt El Escorial, en boven, rond het klooster, San Lorenzo de El Escorial met de meeste hotels en terrassen. Bij een bezoek bedoelt men bijna altijd dat bovendorp.

Achter het klooster rijzen de bergen op, vaak met sneeuw in de winter, met bossen eromheen. Door de hoogte is het hier altijd wat koeler dan in Madrid, en precies daarom kozen de Spaanse koningen het uit als zomerverblijf. El Escorial past goed in een rondreis door Centraal-Spanje, op steenworp van Madrid, Avila en Segovia. Geen zon-en-strandbestemming, maar wel een van de markantste plekken van het binnenland.

Achtergrond en geschiedenis van El Escorial

In 1557 versloeg het Spaanse leger de Fransen bij Saint-Quentin, op de naamdag van Sint Laurentius. Filips II beloofde uit dankbaarheid een gebouw aan die heilige te wijden, en dat werd het Real Monasterio. De bouw begon in 1563 en duurde tot 1584. De eerste architect was Juan Bautista de Toledo; na zijn dood nam Juan de Herrera het over en gaf het complex de kale, monumentale stijl die later het herreriano werd genoemd.

Filips wilde geen pronkpaleis, maar een gebouw dat klooster, residentie en grafkelder verenigde. Hij liet er een privevertrek inrichten met een venster op het hoofdaltaar van de basiliek, zodat hij vanuit zijn bed de mis kon volgen; daar stierf hij in 1598. Het klooster werd het hart van het Spaanse rijk op het hoogtepunt van zijn macht, toen Spanje grote delen van Amerika, de Nederlanden en stukken van Italie beheerste.

De Bourbon-koningen voegden in de achttiende eeuw weeldiger vertrekken toe en lieten in de bossen tuinpaviljoens bouwen. Vandaag wordt het klooster nog bewoond door monniken, en een deel doet dienst als museum en school. Het pantheon vult zich nog steeds: bijna alle Spaanse koningen sinds Karel V liggen hier begraven.

De top 10 bezienswaardigheden in El Escorial

Real Monasterio de San Lorenzo de El Escorial

Het Real Monasterio is het complex waar alles om draait, een granieten gebouw dat tussen 1563 en 1584 verrees onder Filips II. Onder een dak zitten een klooster, paleis, basiliek, pantheon, bibliotheek en school. Juan Bautista de Toledo zette de lijnen uit, Juan de Herrera gaf het de naar hem vernoemde herreriano-stijl. Volgens de overlevering verwijst de roosterachtige plattegrond naar het rooster waarop Sint Laurentius stierf, de heilige aan wie Filips het gebouw wijdde na de slag bij Saint-Quentin in 1557. Sinds 1984 staat het op de UNESCO-werelderfgoedlijst.

Bezoekdetails: Geopend van dinsdag tot zondag, gesloten op maandag. Toegangsprijs rond de twaalf à dertien euro voor het hele complex. Reken op een halve dag. Het klooster ligt op loopafstand van de bushalte.

Basilica del Monasterio

De basiliek is het middelpunt van het complex, een hoge granieten kerk met een koepel die bijna negentig meter de lucht in gaat. Binnen is het sober en monumentaal. Boven het hoofdaltaar staat een groot retabel, met aan weerszijden de vergulde bronzen cenotafen van de families van Karel V en Filips II, gemaakt door de Italiaanse beeldhouwer Pompeo Leoni. Vanuit zijn privevertrek naast de basiliek kon de koning rechtstreeks op dit altaar uitkijken.

Bezoekdetails: Inbegrepen bij het kloosterticket. Reken op een halfuur.

Real Biblioteca

De koninklijke bibliotheek is voor veel bezoekers het mooiste van het klooster. Het is een lange, hoge zaal met een tongewelf dat van boven tot onder beschilderd is met frescos van de zeven vrije kunsten, gemaakt door de Italiaanse schilder Pellegrino Tibaldi. De oude boeken staan met de bladsnede naar buiten, niet met de rug. De collectie telt duizenden oude handschriften en gedrukte werken, waaronder zeldzame Arabische, Latijnse en Griekse manuscripten die Filips II en zijn opvolgers bijeenbrachten.

Bezoekdetails: Inbegrepen bij het kloosterticket. Reken op een kwartier tot twintig minuten. Fotograferen is binnen meestal niet toegestaan.

Panteon de los Reyes

Onder de basiliek ligt het Panteon de los Reyes, de grafkelder van de Spaanse koningen. Het is een achthoekige barokke ruimte, voltooid in 1654, uitgevoerd in donker marmer, jaspis en verguld brons. Langs de wanden staan de sarcofagen opgestapeld, met de koningen aan de ene kant en hun gemalinnen aan de andere. Bijna elke Spaanse vorst sinds Karel V ligt hier. Vlakbij ligt het Panteon de los Infantes, waar prinsen, prinsessen en koninginnen liggen, met een opvallende ronde tombe voor de kinderen die jong stierven.

Bezoekdetails: Inbegrepen bij het kloosterticket. Reken op twintig minuten voor beide pantheons samen. Je daalt een trap af, dus minder geschikt als slecht ter been. Vroeg in de ochtend is het er rustiger.

Jardin de los Frailes

De Jardin de los Frailes, de monnikentuinen, liggen langs de zuidgevel van het klooster. Het zijn strak aangelegde tuinen met geschoren buxushagen, terrassen, vijvers en lanen, waar de monniken konden wandelen en mediteren. Vanaf de terrassen kijk je uit over de dehesa, het open weidelandschap met verspreide eiken, en over het bos van La Herreria onder het klooster.

Bezoekdetails: Doorgaans inbegrepen bij het kloosterticket, gratis te bekijken vanaf de buitenkant. Reken op een halfuur. Op zijn best in de lente en herfst.

Palacios Reales

De koninklijke vertrekken laten twee kanten van het klooster zien. Aan de ene kant de sobere privevertrekken van Filips II, met het beroemde venster op het hoofdaltaar van de basiliek waardoor de koning vanuit zijn bed de mis kon volgen; hier stierf hij in 1598. Daartegenover staan de Bourbon-vertrekken, die de achttiende-eeuwse koningen veel weelderiger lieten inrichten, met muren vol wandtapijten waarvan een deel geweven is naar ontwerpen van Goya. Zo loop je van de strenge zestiende eeuw naar de pronkzucht van de verlichting.

Bezoekdetails: Inbegrepen bij het kloosterticket. Reken op een halfuur tot drie kwartier.

Pinacoteca en Nuevos Museos

In de Nuevos Museos hangt de schilderijencollectie van het klooster. Filips II bracht als fanatiek verzamelaar veel meesterwerken naar El Escorial. Je vindt er werk van El Greco, onder meer het Martelaarschap van Sint Mauritius, en van de grote Venetianen Titiaan, Tintoretto en Veronese. Ook hangt er werk van Velazquez en een aantal panelen van de Vlaamse schilder Hieronymus Bosch. Veel van de mooiste stukken verhuisden later naar het Prado in Madrid.

Bezoekdetails: Inbegrepen bij het kloosterticket. Reken op drie kwartier tot een uur. De moeite waard voor liefhebbers van oude meesters.

La Silla de Felipe II

Een paar kilometer buiten het dorp, op een heuvel met uitzicht op het klooster, ligt de Silla de Felipe II, de stoel van Filips II. Het is een in de rotsen uitgehakte zitplaats waar de koning volgens de overlevering de bouw van zijn klooster gadesloeg. Of dat klopt is onzeker, maar het uitzicht over het hele complex, met de Sierra de Guadarrama erachter, maakt de wandeling de moeite waard. De heuvel ligt zo’n drie kilometer van het centrum. Neem water mee, want er is boven weinig schaduw.

Bezoekdetails: Altijd vrij toegankelijk en gratis. Ongeveer drie kilometer van het centrum, te voet of met de auto te bereiken. Reken met de wandeling op anderhalf tot twee uur heen en terug.

Casita del Principe (Casita de Abajo)

Onder het klooster, in de bossen, ligt de Casita del Principe, ook wel de Casita de Abajo. Het is een neoclassicistisch tuinpaviljoen uit de achttiende eeuw van Juan de Villanueva, die later het Prado-museum in Madrid bouwde, gemaakt voor de latere koning Karel IV toen hij nog kroonprins was. Van buiten oogt het bescheiden, maar binnen zijn de kabinetten rijk versierd, met eromheen een aangelegde tuin. De Casita is meestal alleen in het hoogseizoen open, dus check het vooraf.

Bezoekdetails: Meestal alleen open in het hoogseizoen, met beperkte tijden; check vooraf. Apart toegangskaartje. Reken op een halfuur tot drie kwartier. Ligt in het bos onder het klooster, een korte wandeling vanaf het centrum.

San Lorenzo de El Escorial en het Real Coliseo de Carlos III

Het dorp is meer dan een aanloop naar het klooster: brede pleinen en terrassen rond het grote gebouw, met de Plaza de la Constitucion als middelpunt. Een verrassing is het Real Coliseo de Carlos III, een van de oudste nog werkende overdekte theaters van Spanje, gebouwd in 1771 in opdracht van koning Karel III; het programmeert nog steeds voorstellingen. Boven het dorp begint het eikenbos van La Herreria, met de berg Monte Abantos erachter: cultuur in het dorp, natuur op loopafstand.

Bezoekdetails: Het dorp is altijd vrij toegankelijk. Het Real Coliseo de Carlos III is te bezoeken tijdens voorstellingen; check het programma. Reken op een uur voor een rondje door het dorp.

Reistips voor El Escorial

Beste tijd om El Escorial te bezoeken

De lente en de herfst zijn het prettigst: in mei, juni, september en begin oktober is het overdag aangenaam warm en is het complex druk maar niet overvol. El Escorial ligt op ruim duizend meter hoogte, dus het is hier altijd een paar graden koeler dan in Madrid. In de zomer is dat een voordeel, en het klooster is binnen sowieso koel; ga dan wel vroeg, want de wachtrij bij de kassa loopt in de loop van de ochtend op. De winter kan koud en helder zijn, met af en toe sneeuw op de bergen.

Vervoersopties van en naar El Escorial

Het makkelijkst kom je hier vanuit Madrid. De cercania-trein lijn C-3 rijdt vanaf Atocha en Chamartin naar station El Escorial in ongeveer een uur; dat station ligt in het lager gelegen buurdorp, dus vanaf daar pak je nog de stadsbus omhoog of je loopt het in zo’n twintig minuten. Wie liever direct bij het klooster uitstapt, neemt de bus: lijnen 661 en 664 vertrekken vanaf busstation Moncloa. Met de auto rijd je via de A-6 en de M-600 in drie kwartier, maar parkeren in het dorp is in het hoogseizoen een crime. De dichtstbijzijnde luchthaven is Madrid-Barajas (MAD).

Praktische tips

Koop je ticket online of kom vroeg, want bij mooi weer staat er midden op de dag een rij. Trek goede schoenen aan; je legt binnen meer afstand af dan je verwacht. Fotograferen is in veel zalen niet toegestaan. Combineer de cultuur binnen met een paar uur buiten: de tuinen, de wandeling naar de Silla de Felipe II en het bos van La Herreria. Door de hoogte koelt het ’s avonds af, dus neem een extra laag mee.

Accommodatie in El Escorial

Het aanbod in San Lorenzo de El Escorial is overzichtelijk maar gevarieerd, met een paar hotels in het hogere segment en een handvol kleinere hotels en pensions. Rond het klooster en de Plaza de la Constitucion vind je sfeervolle adresjes op loopafstand van de hoofdattractie; wie meer comfort zoekt, kijkt naar de grotere hotels aan de rand van het dorp, vaak met parkeerplaats en uitzicht op de bergen. Omdat veel mensen El Escorial als dagtrip doen, is overnachten vaak betaalbaarder dan je zou denken, zeker buiten het hoogseizoen.

Restaurants in El Escorial

Je zit in het binnenland van Castilie: vlees en stevige schotels voor een streek waar het ’s winters flink kan vriezen. Probeer cocido madrileno, cordero asado en in het jachtseizoen wild. Rond de Plaza de la Constitucion en in de straten achter het klooster zit een rij terrassen. Het lokale gebak is een aanrader.

• Plaza de la Constitucion: Het centrale plein met meerdere terrassen, een goede plek voor een lunch of een borrel na het kloosterbezoek.
• Cocido madrileno: De klassieke kikkererwtenstoofpot met groente en verschillende soorten vlees, in gangen opgediend; bij koud weer een aanrader.
• Cordero asado: Geroosterd lam uit de oven, een specialiteit van het Castiliaanse binnenland.
• Sopa castellana: Knoflooksoep met brood, ei en paprikapoeder, eenvoudig maar verwarmend.
• Cubiletes de El Escorial: Het lokale bladerdeeggebakje, samen met zoete amandelkoekjes te koop bij de bakkers in het dorp.

Dagtrips vanuit El Escorial

Valle de los Caidos / Valle de Cuelgamuros

Op ongeveer negen kilometer ligt het Valle de Cuelgamuros, vroeger bekend als het Valle de los Caidos. Het is een enorme in de rots uitgehakte basiliek met daarboven een betonnen kruis van bijna honderdvijftig meter hoog, gebouwd tussen 1940 en 1959 onder het regime van Franco. Het is een beladen en controversiele plek die nog altijd discussie oproept in Spanje. Indrukwekkend van schaal, maar lees vooraf wat over de achtergrond.

Madrid

Madrid ligt op ongeveer vijftig kilometer en is met de cercania-trein of de bus in iets meer dan een uur te bereiken. De hoofdstad heeft genoeg voor meerdere dagen: het Prado, het Koninklijk Paleis, de parken en de tapasbars in de oude wijken. Wie in El Escorial overnacht, doet Madrid makkelijk als dagtrip. Zie ook Madrid voor meer informatie.

Avila

Avila ligt op zo’n zestig kilometer en is een van de mooist bewaarde ommuurde steden van Spanje. De middeleeuwse stadsmuur loopt nog helemaal rond het oude centrum, en je kunt er overheen lopen. De stad is verbonden met de heilige Teresa van Avila en staat op de UNESCO-werelderfgoedlijst. Zie ook Avila voor meer informatie.

Segovia

Segovia ligt op ongeveer vijftig kilometer over de Sierra de Guadarrama, en de rit erheen is al mooi. De stad is wereldberoemd om haar Romeinse aquaduct, dat dwars door het centrum loopt, en om het sprookjesachtige Alcazar dat boven de rotsen uitsteekt. De gebraden speenvarken hoort er ook bij. Zie ook Segovia voor meer informatie.

Sierra de Guadarrama

Het nationale park Sierra de Guadarrama begint praktisch achter het dorp. Het bos van La Herreria onder het klooster en de top van Monte Abantos erboven zijn goede plekken voor een ochtend in de natuur, met wandelroutes van alle niveaus.

Conclusie

El Escorial draait om een gebouw, maar wat voor een gebouw. Het Real Monasterio is een van de markantste bouwwerken van Spanje, een granieten klooster-paleis waarin de basiliek, de koninklijke bibliotheek, het pantheon van de koningen en een collectie oude meesters samenkomen. Veel mensen doen het als dagtrip vanuit Madrid, maar wie blijft slapen ontdekt ook de tuinen, het overdekte theater en de bergen. Wil je het keizerlijke Spanje van Filips II zien, op een steenworp van Madrid, Avila en Segovia, dan is dit een logische stop.

Veelgestelde Vragen