Mooiste bezienswaardigheden in Alcalá de Henares - Wat te doen in Alcalá de Henares?

Ontdek de beste bezienswaardigheden in Alcalá de Henares

Alcalá de Henares is de geboortestad van Miguel de Cervantes en een van de oudste universiteitssteden van Spanje. Op nog geen drie kwartier met de trein vanuit Madrid vind je een compacte oude stad met een statige universiteit, een straat vol arcades en een theater dat al sinds 1601 speelt.

Inleiding tot Alcalá de Henares

Alcalá de Henares ligt in het oosten van de regio Madrid, aan de rivier de Henares, op zo’n vijfendertig kilometer van het centrum van de hoofdstad. De stad telt rond de tweehonderdduizend inwoners, maar voor de bezoeker draait het om de oude kern, die je in een dag te voet doet. Aan het begin van de zestiende eeuw werd hier een complete universiteit uit de grond gestampt en de stad werd er omheen ontworpen. Alcalá geldt daarmee als de eerste stad ter wereld die bewust als universiteitsstad is aangelegd, en dat leverde in 1998 de werelderfgoedstatus op.

Achtergrond en geschiedenis van Alcalá de Henares

Op deze plek lag in de Romeinse tijd Complutum, een nederzetting aan de weg tussen Mérida en Zaragoza. Het bijvoeglijk naamwoord complutense, dat je overal tegenkomt, is van die naam afgeleid. De huidige naam is jonger: tijdens de eeuwen van islamitisch bestuur verrees op een heuvel bij de rivier een vesting, en het Arabische al-qal’at, de burcht, leeft voort in Alcalá. De toevoeging de Henares verwijst naar de rivier.

In de twaalfde eeuw kwam de stad in handen van de aartsbisschoppen van Toledo, die er eeuwenlang de baas bleven. Het keerpunt kwam rond 1500, toen kardinaal Cisneros in 1499 een universiteit stichtte. Daaromheen verrees in korte tijd een studentenstad met colleges, kloosters en drukkerijen. Hier verscheen de Complutensische Polyglot, een Bijbel met de tekst naast elkaar in het Hebreeuws, het Grieks, het Latijn en het Aramees. De zestiende en zeventiende eeuw waren de bloeitijd, en in die jaren werd ook Cervantes geboren.

Daarna verschoof het zwaartepunt naar Madrid. In 1836 verhuisde de universiteit naar de hoofdstad, waar zij verderging als de Universidad Complutense de Madrid. Alcalá raakte in verval en de oude collegegebouwen deden dienst als kazerne. In 1977 kreeg de stad opnieuw een universiteit, de binnenstad werd gerestaureerd en in 1998 volgde de erkenning als werelderfgoed.

De top 10 bezienswaardigheden in Alcalá de Henares

Universiteit en Colegio Mayor de San Ildefonso

Het Colegio Mayor de San Ildefonso is het oude hoofdgebouw van de universiteit, gesticht door kardinaal Cisneros aan het begin van de zestiende eeuw. De blikvanger is de voorgevel uit het midden van die eeuw, een van de mooiste voorbeelden van de plateresken stijl in Spanje. Plateresk betekent zilversmidachtig: de gevel is zo fijn versierd met beeldhouwwerk, wapens en figuren dat het lijkt of een edelsmid hem heeft bewerkt. De gevel is van Rodrigo Gil de Hontañón.

Van de drie binnenplaatsen is de Patio de Santo Tomás de Villanueva de fraaiste. Het pronkstuk is het Paraninfo, de oude aula met een rijk bewerkt mudéjarplafond, waar de Spaanse koning elk jaar op 23 april de Premio Cervantes uitreikt. In de aangrenzende Capilla de San Ildefonso staat het marmeren praalgraf van Cisneros.

Bezoekdetails: Te bezichtigen met een rondleiding, dagelijks meerdere keren, ook in het Engels. Kaartjes bij het bezoekerspunt aan de Plaza de San Diego. Reken op een uur. De gevel is van buiten altijd vrij te bewonderen.

Museo Casa Natal de Cervantes

Het geboortehuis-museum van Cervantes staat aan de Calle Mayor en is ingericht als een welgesteld Castiliaans woonhuis uit de tweede helft van de zestiende eeuw, met een binnenplaats, een keuken, slaapkamers en een studeervertrek. Of de schrijver precies op deze plek werd geboren staat niet vast, maar het was wel in deze straat. Er hangt ook een verzameling oude uitgaven van Don Quichot in allerlei talen.

Het bekendste onderdeel staat buiten: op een bankje voor de deur zitten de bronzen beelden van Don Quichot en Sancho Panza, de meest gefotografeerde plek van de stad.

Bezoekdetails: Geopend dinsdag tot zondag, gesloten maandag. Gratis toegang. Reken op drie kwartier tot een uur. De beelden buiten zijn altijd te zien.

Calle Mayor

De Calle Mayor is de hoofdstraat van de oude stad en wordt vaak de langst overdekte straat van Spanje genoemd. Aan beide zijden lopen doorlopende zuilengalerijen op honderden houten en stenen pijlers, zodat je over de hele lengte uit de zon of de regen loopt. De straat verbindt de Plaza de Cervantes met de buurt rond de kathedraal.

In de Middeleeuwen was dit de straat van de Joodse gemeenschap, later de handelsader van de stad. Onder de arcades zit nog altijd winkel na winkel, met de oude adressen waar de costrada en de gebrande amandelen worden verkocht. Ook het Museo Casa Natal de Cervantes staat hier.

Bezoekdetails: Straat altijd vrij toegankelijk. Winkels onder de arcades meestal open van tien tot twee en weer in de namiddag, met siësta ertussen. Reken op een half uur voor de hele straat, langer met stops.

Plaza de Cervantes

De Plaza de Cervantes is het centrale plein en het logische startpunt: langgerekt, met bomen, banken en terrassen, omzoomd door historische gebouwen. In het midden staat een negentiende-eeuws standbeeld van Miguel de Cervantes.

Aan het plein staat de Torre de Santa María, de toren van een kerk die in de Spaanse Burgeroorlog grotendeels verloren ging. De toren bleef staan en is te beklimmen voor uitzicht over de oude stad en de daken vol ooievaarsnesten. Verder kijkt het plein uit op het Corral de Comedias en het oude Ayuntamiento. Tijdens de Semana Cervantina in oktober is dit het decor van een grote historische markt.

Bezoekdetails: Plein altijd vrij toegankelijk. Toren van Santa María tegen een kleine vergoeding te beklimmen, beperkte uren. Reken op een half uur voor het plein, meer met een terraspauze.

Catedral Magistral de los Santos Niños

De Catedral Magistral de los Santos Niños Justo y Pastor is de hoofdkerk van Alcalá en draagt een zeldzame titel. Een magistrale kerk is een kerk waarvan alle kanunniken een doctorstitel in de theologie moeten hebben; ter wereld zijn er maar twee, en de andere staat in het Belgische Leuven.

De kerk is gewijd aan Justo en Pastor, twee kinderen die volgens de overlevering in de Romeinse tijd bij Complutum als christenen werden gedood. Het huidige gebouw is laatgotisch, uit het einde van de vijftiende en het begin van de zestiende eeuw. In de Burgeroorlog liep het interieur zware schade op, waardoor de kerk binnen soberder is dan de buitenkant doet vermoeden.

Bezoekdetails: Geopend voor bezoek buiten de mistijden, doorgaans ochtend en late namiddag. Toegang gratis of tegen een kleine bijdrage; de toren is soms apart te beklimmen. Reken op een half uur.

Corral de Comedias

Het Corral de Comedias van Alcalá is een van de oudste nog werkende theaters van Europa. Een corral de comedias is een Spaans theatertype uit de Gouden Eeuw: een speelvloer op een binnenplaats, omringd door balkons en galerijen, met het publiek deels in de openlucht. Dit theater opende in 1601, in de tijd van Lope de Vega en later Calderón.

Het bleef in gebruik en werd telkens verbouwd, tot schouwburg en daarna bioscoop. Bij een restauratie eind twintigste eeuw zijn de bouwlagen blootgelegd, zodat de zeventiende-eeuwse structuur weer zichtbaar is. Sinds 2005 wordt er weer toneel gespeeld.

Bezoekdetails: Te bezichtigen met een rondleiding; tijden bij het bezoekerspunt aan de Plaza de Cervantes. Reken op drie kwartier. Voorstellingen apart te boeken via de theaterprogrammering.

Palacio Arzobispal en de stadsmuur

Het Palacio Arzobispal herinnert aan de eeuwen dat Alcalá bezit was van de aartsbisschoppen van Toledo. Hier ontvingen de Katholieke Koningen onder meer Christoffel Columbus, en hier werd in 1485 Catharina van Aragón geboren, de dochter van Ferdinand en Isabella die later de eerste echtgenote van de Engelse koning Hendrik VIII werd.

Een brand verwoestte in 1939 het rijk ingerichte interieur en de beroemde feestzaal. Wat er nu staat is vooral van buiten indrukwekkend: een lange, robuuste gevel met torens. Naast het paleis ligt het best bewaarde stuk van de middeleeuwse stadsmuur, met de halfronde torens die de aartsbisschoppen lieten bouwen.

Bezoekdetails: Paleis van buiten te bezichtigen; interieur in de regel niet toegankelijk. Muur en torens altijd vrij te bekijken. Reken op twintig minuten tot een half uur.

Yacimiento Complutum en Casa de Hippolytus

Aan de rand van het moderne Alcalá liggen de opgravingen van Complutum, de Romeinse voorloper van de stad. Je ziet de plattegrond van het oude stadscentrum, het forum en de fundamenten van openbare gebouwen.

Het mooiste onderdeel ligt iets verderop: de Casa de Hippolytus, geen woonhuis maar een soort jeugdvereniging voor de zonen van vooraanstaande families, met een badhuis en een tuin. Het is genoemd naar mozaïekkunstenaar Hippolytus, die zijn naam in een vloermozaïek achterliet. Dat mozaïek, met vissen en vogels, is het mooiste stuk van de site.

Bezoekdetails: Complutum en de Casa de Hippolytus hebben eigen, beperkte openingstijden; controleer deze vooraf. Toegang doorgaans gratis of goedkoop. Reken samen op een uur tot anderhalf uur.

Museo Arqueológico Regional

Het Museo Arqueológico Regional, kortweg het MAR, is het archeologisch museum van de hele regio Madrid en zit in een voormalig klooster in de oude stad. Toegang is gratis, wat het een aangename stop maakt bij warm of regenachtig weer.

De collectie loopt chronologisch door de geschiedenis van de regio, van prehistorische vondsten via de Romeinse stad Complutum tot middeleeuwse voorwerpen. De Romeinse zalen zijn een sterk punt, met mozaïeken, beeldhouwwerk en gebruiksvoorwerpen uit de opgravingen.

Bezoekdetails: Geopend dinsdag tot zondag, gesloten maandag. Gratis toegang. Reken op een uur tot anderhalf uur. Informatie deels in het Spaans.

De ooievaars en de ruta de las cigüeñas

Alcalá de Henares is in heel Spanje bekend om zijn ooievaars. Op de torens van de kerken, op de oude stadsmuur en op de daken van de kloosters broeden tientallen paren witte ooievaars in forse takkennesten. De vogels zijn een groot deel van het jaar aanwezig en hun geklepper hoort bij het geluid van de stad.

Het toeristenbureau heeft een wandelroute uitgezet langs de plekken met de meeste nesten, de ruta de las cigüeñas, langs de torens van de kathedraal, de oude universiteitsgebouwen en de stadsmuur. In het broedseizoen, van eind winter tot in de zomer, zijn de nesten het best bezet.

Bezoekdetails: De route loopt door de openbare ruimte en is altijd vrij en gratis te volgen. Een routekaartje is bij het toeristenbureau aan de Plaza de Cervantes te krijgen. Reken op een uur, naar believen langer.

Reistips voor Alcalá de Henares

Beste tijd om Alcalá de Henares te bezoeken

April tot juni en september tot half oktober zijn de prettigste maanden, met dagtemperaturen rond de twintig graden. Begin oktober vindt rond de geboortedag van Cervantes de Semana Cervantina plaats, met een historische markt en optredens in de hele oude stad. Juli en augustus zijn heet en droog.

Vervoersopties van en naar Alcalá de Henares

De Cercanías-lijnen C-2 en C-7 rijden meerdere keren per uur vanaf onder andere Atocha en Chamartín en doen er ongeveer drie kwartier over. De gewone middellangeafstandstrein gaat sneller, in een klein half uur. Met de auto rijd je over de A-2 in drie kwartier. In Alcalá zelf heb je geen vervoer nodig: het station ligt op een paar minuten lopen van de oude stad.

Taxi vanaf het vliegveld

Alcalá de Henares ligt op ongeveer vijfentwintig kilometer van luchthaven Madrid-Barajas. Met de Cercanías-trein, eventueel met een korte overstap, ben je voor een paar euro in de oude stad. Een taxi is sneller en handig met veel bagage, maar een stuk duurder. Wil je liever vooraf een taxi reserveren die je direct vanaf de aankomsthal oppikt? Dat kan hier:

Praktische tips

De oude stad is compact en autoluw, dus alles doe je te voet. De universiteit en het Corral de Comedias bezoek je alleen met een rondleiding; kaartjes koop je bij het bezoekerspunt aan de Plaza de Cervantes, en check vooraf de tijden en of er een Engelstalige ronde is. Kerken zijn vaak alleen rond de missen open. Tijdens de Semana Cervantina in oktober zijn de hotels snel vol.

Accommodatie in Alcalá de Henares

De prettigste hotels liggen in of vlak bij de oude stad, op loopafstand van de universiteit en de Calle Mayor. In het centrum zitten enkele middenklasse- en boetiekhotels in gerestaureerde historische panden, sommige in voormalige collegegebouwen, plus een aantal ketenhotels. Langs de uitvalswegen vind je goedkopere en zakelijke adressen.

Restaurants in Alcalá de Henares

Het zoete uithangbord van de stad is de costrada de Alcalá, een bladerdeeggebak met amandelschuim en banketbakkersroom, te koop bij de oude banketbakkerijen aan de Calle Mayor. Even bekend zijn de almendras garrapiñadas, in karamel gebrande amandelen volgens een kloosterrecept. Hartig eet je migas, lamsvlees en stoofschotels.

• Hostería del Estudiante: Klassieke Castiliaanse keuken in een oud universiteitsgebouw; onderdeel van de Paradores.
• Restaurante Ki-Jote: Eigentijdse gerechten op basis van streekproducten.
• El Ruedo: Vaste waarde voor tapas en raciones, in een steegje bij de Calle Mayor.
• Goya: Bekend adres voor gebrande amandelen en costrada.
• La Cúpula: Ruime kaart, centraal bij de Plaza de Cervantes.
• Indalo Tapas: Drukke tapasbar waar je per consumptie afrekent, populair bij studenten en locals.

Dagtrips vanuit Alcalá de Henares

Madrid

Madrid ligt op nog geen drie kwartier met de Cercanías en is de meest voor de hand liggende uitstap: het Prado en het Reina Sofía, de koninklijke paleizen en de levendige pleinen van het centrum.

Aranjuez

Aranjuez staat net als Alcalá op de UNESCO-werelderfgoedlijst, hier vanwege het koninklijk paleis en de uitgestrekte tuinen langs de rivier de Taag. Het ligt op zo’n zeventig kilometer ten zuidoosten en is met de trein via Madrid in iets meer dan een uur te doen, met de auto via de M-50 en A-4 sneller.

Guadalajara

Guadalajara ligt vlak ten oosten van Alcalá, aan dezelfde spoorlijn. Er staat een laatgotisch paleis, het Palacio del Infantado, met een rijk versierde gevel en een sierlijke binnenplaats. Iets voor wie nog een halve dag overheeft.

Chinchón

Chinchón, ten zuidoosten van Madrid, is een dorp rond een bijna ronde Plaza Mayor met houten balkons. Het plein dient soms als arena voor stierengevechten en theater. Neem hier de auto, want het openbaar vervoer is beperkt.

Conclusie

Alcalá de Henares levert veel op voor weinig reistijd: een universiteitsgevel als zilversmeedwerk, een straat met eindeloze arcades, het geboortehuis van Cervantes en een theater waar sinds 1601 wordt gespeeld. Kijk tussen de monumenten door af en toe omhoog, naar de ooievaars op de torens.

Veelgestelde Vragen